Hołodomor – wielki głód, który dotknął radziecką Ukrainę i inne republiki radzieckie w latach 1932–1933 – jest jednym z tragiczniejszych wydarzeń XX wieku. Współczesna historiografia i debata publiczna wokół tego zjawiska są podzielone. Tylko czy są równe szanse w tej debacie? Z jednej strony mamy bardzo skuteczną machiną medialną, finansowaną przez system z dominującą narracją, jakoby Hołodomor był ludobójstwem z premedytacją zaplanowanym przez władze radzieckie pod przywództwem Józefa Stalina. Z drugiej strony istnieją głosy historyków, spośród których najbardziej znanym jest amerykański badacz Grover Furr, który wykazał, że głód był wynikiem błędów politycznych i katastrofy gospodarczej, a nie aktem ludobójstwa. Jednak w interesie propagandy zachodu nie jest ich nagłośnienie. Zastanawialiście się może dlaczego równie często nie słyszymy o głodzie w USA również w XX w. i w tym samym czasie (1929–1933 r. ). Wtedy w USA też ludzie masowo głodowali i umierali. Żywność jednak była, nie było klęski nieurodzaju, ale kapitalizm pogrążony w strukturalnym kryzysie, odciął klasy pracujące od żywności skazując je na pewną śmierć. W tym czasie była w USA inna fala głodu, Dust Bowl (1930–1936) tym razem wywołana przez suszę i burze pyłowe. Ludność kilku stanów nie otrzymała pomocy, co skutkowało masowym niedożywieniem. Ludzie umierali z powodu niedoboru, ale pieniędzy na zakup żywności. Ceny żywności spadły tak nisko, że rolnikom nie opłacało się zbierać plonów. Rząd nakazywał niszczenie zapasów żywności (np. w 1933 r. w ramach Agricultural Adjustment Act), aby „ustabilizować rynek”. W efekcie: żywność istniała, ale była niedostępna dla tych, którzy ją wytwarzali. To tu mamy do czynienia z klasycznym przykładem głodu kapitalistycznego — systemowego, a nie biologicznego. Dla systemu kapitalistycznego ważniejszy od życia ludzkiego jest zysk.

Inny przykład to głód narzucony przez kolonizatorów brytyjskich w kolonii indyjskiej. W 1943 roku Winston Churchill podjął zbrodniczą decyzję o przeznaczeniu zapasów zboża z Bengalu na potrzeby wojsk alianckich, mimo ostrzeżeń o katastrofalnej suszy i groźbie głodu w Indiach. Skutkiem tej polityki była śmierć ok. 3 milionów Hindusów – Churchill zrobił to, bo był przekonany o „wyższości brytyjskich interesów”. Odrzucał apele o pozostawienie plonów, nazywając mieszkańców Indii „plagą królików”.

Brytyjskie rządy kolonialne wpędziły Indie w skrajne ubóstwo, narzucając wyniszczającą politykę rolną, która wywołała cykliczne klęski żywiołowe: powodzie, susze i masowy głód. Zniszczyli przy tym tradycyjne rolnictwo, zdolne wcześniej wykarmić całą populację, zastępując je systemem służącym wyłącznie grabieży zasobów. Dlaczego zatem nie mówi się o zbrodniach Churchila, Hoovera i Roosevelta, którzy rządzili podczas klęsk głodu, odmieniając przez wszystkie przypadki zbrodniczy system churchilizmu, hooveryzmu, roosveltymzu i wreszcie dlaczego nie mówi się o zbrodniach kapitalizmu?

W odróżnieniu od Anglików, komuniści rosyjscy nie niszczyli rolnictwa, tylko je transformowali z indywidualnego na kolektywne i bardziej wydajne, nie dla grabieży i zysku, ale dla zwiększenia plonów i równomiernej dystrybucji wśród ludności Związku Radzieckiego. W wyniku tych działań osiągnięto spektakularny sukces, plony zbóż od 1934 r. wzrosły średnio o 35–40% Zniesiono część restrykcji aprowizacyjnych i zwiększono racje żywnościowe w miastach. W latach 1934–1939 śmiertelność z przyczyn żywnościowych spadła o ponad 60%. Kolektywizacja dodatkowo umożliwiła industrializację – nadwyżki żywności i pracy kierowano do miast, co pozwoliło budować przemysł ciężki i zbrojeniowy. A bez uzbrojenia Rosja radziecka nie byłaby w stanie pokonać nazistów na swoim terenie a następnie w Polsce, Bułgarii i Rumunii, Czechosłowacji, na Węgrzech, Niemczech, w Austrii, Norwegii, Finlandii i Jugosławii, zatrzymując kolonizację i ludobójstwo dokonywane przez III Rzeszę.

Wróćmy jeszcze do kwestii mediów, która jest kluczowa dla powstania mitu ludobójstwa.
,,Holodomor …… prosto z gazety Chicago American” to tytuł artykułu, który oddaje charakter tej gigantycznej mistyfikacji od której rozpoczęło się nakręcanie ogromnej machiny propagandy w interesie. wielkiego kapitału. Kampania na łamach prasy Hearsta była pierwszą zaplanowaną kampanią przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Rozpoczęła się 18 lutego 1935 r. nagłówkiem na pierwszej stronie gazety Chicago American: „6 milionów ludzi umiera z głodu w Związku Radzieckim”. Prawda była zupełnie inna. W rzeczywistości to, co miało miejsce w Związku Radzieckim na początku lat trzydziestych XX wieku, było wielką walką klasową, w wyniku której biedni, bezrolni chłopi powstali przeciwko bogatym obszarnikom, kułakom i rozpoczęli walkę o kolektywizację, walkę o utworzenie kołchozów.

Ta wielka walka klasowa, obejmująca bezpośrednio lub pośrednio około 120 milionów chłopów, z pewnością spowodowała niestabilność produkcji rolnej i niedobory żywności w niektórych regionach. Brak żywności osłabił ludzi, co z kolei doprowadziło do wzrostu liczby ofiar chorób epidemicznych.

Epidemie te były wówczas powszechne na całym świecie. W latach 1918-1920 epidemia hiszpańskiej grypy, spowodowała śmierć 20 milionów ludzi w USA i Europie. Ale media radzieckie nie zrobiły kampanii medialnej, o tym że przyczyną jest reżim prezydencki USA. Fakty są takie, że w obliczu tego rodzaju epidemii rząd socjalistyczny, czy kapitalistyczny nie mógł nic zrobić. Dopiero rozwój penicyliny podczas drugiej wojny światowej umożliwił skuteczne powstrzymanie takich epidemii. Penicylina powszechnie dostępna stała się dopiero pod koniec lat czterdziestych XX wieku.

Współpraca kapitalistów z ,,wolnego świata wartości i demokracji” z nazistami

Kanadyjski dziennikarz i związkowiec Douglas Tottle ujawnia w swojej książce „Fraud, Famine and Fascism. The Ukrainian Genocide Myth from Hitler to Harvard”, 1957, z precyzją spisek, który od 1933 roku rozpoczął mit o „katastrofie głodowej w ZSRR” i „sześciu milionach zabitych” w „Prawda, która odeszła”.
Odkrył, że po raz pierwszy napisano o „sześciu milionach zabitych” w nazistowskiej gazecie partyjnej „Völkischer Beobachter” w Berlinie 18 sierpnia 1933 roku. Artykuł był częścią nazistowskiej wojny propagandowej przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Materiał ilustracyjny stanowiły fałszerstwa z czasów carskich, I wojny światowej i z głodu w 1922 roku, który nastąpił po inwazji państw kapitalistycznych i wojnie domowej. Po gazecie nazistowskiej to amerykański koncern, magnat mediów masowych i sympatyka nazizmu William Hearst kontynuował rozpowszechnianie kłamstw o „sześciu milionach zabitych”, budując mit ludobójstwa. Hearst otrzymywał swoje materiały od Gestapo.

Współcześnie liczba ofiar pierwszego mitu o ludobójstwie ZSRR, jest ciągle zwiększana i nagłaśniania ze szczególnym udziałem polskiej neokolonii, gdzie również podtrzymywana jest linia propagandowa zachodu, mająca za zadanie odświeżać propagandę. Oczywiście w celu zrażenia społeczeństwa do zwrócenia się ku socjalizmowi. Takim przykładem jest film, najprawdopodobniej na zlecenie, bo zrealizowany w 2019 r. (po Majdanie i po zmiana władzy na zależną od USA na Ukrainie) Agnieszki Holland pt.,,Mr. Johnson” z tytułowym plakatem z głową Stalina, którą przenika łeb świński, Autentyczność jego opowiadań mają potwierdzać jego dzienniki, odkryte długo po jego śmierci”. Pewnie tak jak z Dziennikami hitlera, które okazały się falsyfikatami. ,,W wieku 25 lat został doradcą w sprawach międzynarodowych byłego premiera Wielkiej Brytanii Davida Lloyda George’a. Później przez pewien czas pracował jako asystent Ivy Lee, doradca Johna Davisona Rockefellera ds. Public Relations.” Możliwie więc, że działał propagandowo w interesie wielkiego kapitału.

Wróćmy jednak do analizy głównych założeń obu stanowisk, przyjrzymy się źródłom, na których się opierają, a także dokonajmy krytycznej refleksji nad metodologią stosowaną przez obie strony.

1. Lokalizacja i kontekst historyczny wielkiego głodu

Większość ofiar głodu stanowili ukraińscy chłopi. Głód dotknął również inne regiony Związku Radzieckiego, w tym Północny Kaukaz, Wołgę, Kazachstan i Syberię, jednak to właśnie Ukraina została uznana za epicentrum katastrofy.

Bezpośrednim tłem Hołodomoru była polityka kolektywizacji rolnictwa, prowadzona od końca lat 20. XX wieku. Jej celem było przekształcenie tradycyjnego rolnictwa w rolnictwo bardziej wydajne – kolektywne pod kierownictwem państwowej gospodarce planowej, poprzez likwidację prywatnych gospodarstw rolnych i stworzenie kołchozów, oraz sowchozów – kolektywnych form własności rolnej. W tym samym czasie trwała także forsowna industrializacja, pochłaniająca zasoby rolnicze.

(Przyp. red.) Głównie był to efekt walki z kułakami, którzy nie chcieli się podzielić ziemią i przestać czerpać zysku z wyzysku chłopów pracujących na roli na nich. Ale to dzięki powrotowi ziemi w ręce większości krok po kroku udało się wyciągnąć z głodu i biedy miliony obywateli ZSRR.

,,Wielka transformacja na radzieckiej wsi i walka z bogatymi chłopami, kułakami, spowodowały wielkie trudności w produkcji rolnej i miejscami głód.” A czy dziś kolektywne państwowe rolnictwo nie byłoby jedyną przeciwwagą dla korporacji?

2. Zachodnia narracja: Hołodomor jako ludobójstwo

Główne założenia

W państwach zachodnich oraz w środowiskach ukraińskiej emigracji rozpowszechniony jest pogląd, że Hołodomor musiał być celowym aktem ludobójstwa, zaplanowanym przez stalinowskie kierownictwo w celu złamania ukraińskiego chłopstwa i ukraińskiego ducha narodowego. Pogląd ten wspierają historycy tacy jak Robert Conquest („The Harvest of Sorrow”, 1986), Timothy Snyder („Bloodlands”, 2010), oraz wiele instytucji akademickich, politycznych i międzynarodowych.

Narracja zachodu o ludobójstwie

1. Konfiskaty zboża i zapasów – państwo radzieckie przejmowało całość produkcji rolnej, a chłopom pozostawiano skromne racje.
2. Zakaz opuszczania terenów głodu – w 1932 roku Stalin podpisał dekret zakazujący opuszczania republik i okręgów dotkniętych głodem.
3. Związek z polityką narodowościową – Represjom miało towarzyszyć tłumienie ukraińskiego języka, kultury i duchowieństwa.

Uznanie mitu przez dominujący zachód

W 2023 roku kraje zachodnie – w tym Ukraina, Polska, Kanada, Litwa, USA, Niemcy – uznały Hołodomor za akt ludobójstwa (genocidum). Parlament Europejski w rezolucji z 2008 roku potępił Hołodomor, jako zbrodnię przeciwko ludzkości. Dla Ukrainy mit ludobójstwa jest oczywiście istotnym elementem tożsamości narodowej i historycznej. Szkoda tylko, że fałszywym fundamentem.

3. Stanowisko Grovera Furra: rewizja oskarżeń

Grover Furr, profesor Montclair State University w swoich pracach (m.in. „Blood Lies”, „Stalin: Waiting for the Truth”) odrzuca dominującą zachodnią narrację o Hołodomorze jako ludobójstwie i twierdzi, że jest ona produktem propagandy zimnowojennej, oraz ukraińskiego nacjonalizmu.

Tezy Furra

1. Głód był skutkiem nieplanowanych kryzysów – według Furra, głód lat 1932–1933 był wynikiem kombinacji suszy, epidemii chorób rolnych, sabotażu produkcji przez kułaków, oraz błędów w organizacji kolektywizacji. Nałożenie się tych zdarzeń spowodowało katastrofę głodu a nie akt świadomego ludobójstwa.
2. Głód dotknął całego ZSRR, nie tylko Ukrainy – głód wystąpił również w Kazachstanie, na Powołżu, w Północnym Kaukazie i na Syberii. Ukraina nie była wyjątkiem. Jeśli ofiary głodu uznać za efekt ludobójstwa, to należałoby uznać, że ZSRR prowadziło równoczesne ludobójstwo przeciwko wielu narodom, republikom radzieckim – co zdaniem Furra jest logicznie sprzeczne.
3. Brak dowodów na zbrodniczy zamiar – Furr podkreśla, że w archiwach nie znaleziono dokumentu, który jednoznacznie wskazywałby na zamiar „zagłodzenia Ukrainy”. Zamiast tego można znaleźć dokumenty dowodzące, że rząd próbował ratować sytuację – np. przez zwalnianie z obowiązku dostaw zboża w niektórych rejonach, lub wysyłkę żywności na Ukrainę i do pozostałych rejonów, dotkniętych głodem.
4. Hołodomor jako mit polityczny – zdaniem Furra, teza o ludobójstwie została sformułowana przez ukraińskich emigrantów, w tym osoby współpracujące wcześniej z nazistami (np. Mykola Lebed), a później wspierane przez CIA. Miał to być sposób na oczernienie ZSRR w ramach wojny ideologicznej.

4. Konfrontacja stanowisk – analiza porównawcza

Kwestia	Zachodnia narracja	Stanowisko Grovera Furra
Charakter głodu	Celowy, zorganizowany, zbrodniczy	Tragiczny, ale nieintencjonalny
Zasięg głodu	Przede wszystkim Ukraina	Kilka republik ZSRR
Motywacja władz	Zniszczenie oporu ukraińskiego i dążeń narodowych	Kolektywizacja, modernizacja, industrializacja
Dowody archiwalne	Dokumenty o konfiskatach i represjach	Brak rozkazów eksterminacyjnych, dokumenty o pomocy żywnościowej
Kontekst polityczny	Represje etniczne	Polityka klasowa, nie etniczna
Źródła ideologiczne	Prawa człowieka, antytotalitaryzm	Antyimperializm, antyrewizjonizm, krytyka zimnej wojny

5. Problemy metodologiczne i etyczne

Spór o Hołodomor to nie tylko konflikt interpretacji, ale także zderzenie różnych metodologii historycznych i różnych systemów wartości:

• Zachodni badacze często opierają się na relacjach świadków, materiałach emigracyjnych, dokumentach odnalezionych po 1991 roku – podobno spreparowanych przez ,,wygrany” blok zachodni w myśl zasady, że zwycięzcy piszą historię.
• Grover Furr stosuje metodę negatywnej weryfikacji – uznaje tylko te twierdzenia, które można ściśle udowodnić dokumentami. Odrzuca relacje ustne, zeznania i źródła pośrednie jako niewiarygodne.

6. Podsumowanie i wnioski

Hołodomor pozostaje głównym mitem anty ZSRR wykreowanym przez zachód, podsycanym politycznie dla podgrzewania rusofobii. Z kolei stanowisko Grovera Furra wpisuje się w rewizjonistyczną szkołę historiografii, podważającą wiele mitów sfabrykowanych przez zachód o ZSRR, Hołodomorze i Stalinie.

Zadaniem historyków nie jest budowanie mitów, lecz szukanie prawdy – nawet jeśli jest ona niewygodna dla naszych przekonań politycznych czy moralnych.

Mit Hołodomoru, oparty na sfabrykowanym oskarżeniu o ludobójstwo, mające obciążyć nie tylko kraj, ale przekreślić socjalizm, ma budować z kolei mit przeciwwagi w postaci ludzkiego kapitalizmu.

Czyżby?

Bibliografia wybrana:

• Douglas Totle, Ukraiński mit ludobójstwa od Hitlera na Harvard
• Mario Sousa, Czarna księga komunizmu, kampanie kłamstw zimnej wojny
• Grover Furr, Blood Lies: The Evidence that Every Accusation against Joseph Stalin and the Soviet Union in Timothy Snyder’s Bloodlands Is False, 2014

Propagandyści zachodi

• Robert Conquest, The Harvest of Sorrow, 1986
• Anne Applebaum, Red Famine: Stalin’s War on Ukraine, 2017
• Timothy Snyder, Bloodlands, 2010
• Mark Tauger, Natural Disaster and Human Actions in the Soviet Famine of 1931–1933, 2001
• Serhii Plokhy, The Gates of Europe: A History of Ukraine, 2015